Pataxte (wymowa: pataszte) to mniej znany kuzyn kakao. W kulturze Majów łączył się z obszarem wiedzy i jasności umysłu, podczas gdy klasyczne kakao (T. cacao) symbolizowało serce. Dziś wraca do łask: ma inny smak, inną kompozycję odżywczą i piękną historię, którą chcemy Wam pokazać.
Co to w ogóle jest Pataxte?
Botanicznie to Theobroma bicolor, czyli gatunek z tej samej rodziny co kakao, ale reprezentujący osobną linię w rodzaju Theobroma. Występuje naturalnie w Ameryce Środkowej i północnej części Amazonii, a w regionach Mezoameryki był uprawiany obok zwykłego kakao. W literaturze spotkacie również nazwy: macambo, jaguar cacao, balamte, pataxte.
Pataxte owocuje sezonowo i podobnie jak kakao, dojrzałe owoce opadają naturalnie z drzewa, gdy są w pełni dojrzałe. Zbiór polega więc głównie na podnoszeniu dojrzałych strąków z ziemi, co daje pewność, że owoce osiągnęły swoją pełnię smaku i wartości. W niektórych regionach zdarza się też zrywanie owoców prosto z drzewa, jednak wymaga to dużej ostrożności, ponieważ zbyt wczesny zbiór obniża jakość ziaren.
Jak używali go Majowie (i jak używa się dziś)?
Źródła z okresu konkwisty opisują obsesję Majów na punkcie gęstej, trwałej pianki na napojach z kakao i kukurydzy. Badacze zwracają uwagę, że tę stabilną piankę wyjątkowo dobrze uzyskuje się właśnie z T. bicolor – lepiej niż z klasycznego kakao. W tradycji Oaxaki (Meksyk) do dziś przygotowuje się chocolate-atole: część ziaren pataxte bywa fermentowana(miesiące), a następnie mieszana, by stworzyć charakterystyczną, długo utrzymującą się piankę.
Z perspektywy majańskiej kosmowizji uznaje się, że ziarno to symbolizuje mózg i w związku z tym niesie “męską energię” w odróżnieniu od klasycznego kakao (Theobroma Cacao), które symbolizuje serce i “kobiecą energię”. Używane bywa w górskich regionach Gwatemali podczas ceremonii nadania imienia dziecku po 20 dniach od narodzin. Wówczas owoce Cacao i Pataxte są układane wokół ceremonialnego ognia, aby zapewnić równowagę energetyczną i wsparcie dla “misji życiowej” dziecka.
Smak i zastosowania kulinarne
Ziarna Pataxte są jaśniejsze, bardziej „kremowe” w odbiorze, z nutą orzechów i ziaren. W kuchni Ameryki Łacińskiej je się je prażone, dodaje do zup czy napojów, a także łączy z kukurydzą (atole). Jeśli lubisz delikatniejsze, mniej gorzkie profile to Pataxte będzie dla Ciebie odkryciem.
Skład: czym Pataxte różni się od kakao?
Metyloksantyny (stymulanty)
W ziarnach dominuje teobromina, a kofeiny jest niewiele (znacznie mniej niż w T. cacao). Dla porządku: dla T. bicolor raportowano ok. 1,7 g teobrominy/kg ziaren (średnio), co pokazuje łagodniejszy profil pobudzenia niż w ziarnach kakao. EFSA Journal
Jak to czuć? Teobromina działa subtelniej niż kofeina – mniej „nerwowo”, bardziej „klarownie” i naczyniorozszerzająco; kofeina mocniej uderza w ośrodkowy układ nerwowy i czujność. To dlatego napoje z kakao (i Pataxte) często opisuje się jako łagodne pobudzenie bez zjazdów. (Opis mechanizmów i badań nad teobrominą vs. kofeiną: przeglądy i eksperymenty kliniczne). PMC PubMed
Uwaga: skład może się różnić w zależności od pochodzenia, zbioru i obróbki; Pataxte bywa też niemal bezkofeinowe w niektórych partiach .
Dlaczego widzisz je tak rzadko?
Pataxte nie jest rośliną towarową jak kakao – uprawy są niszowe, rozproszone, a zbiory sezonowe i pracochłonne (szukanie dojrzałych, spadłych owoców). Efektem jest mała dostępność i duże wahania podaży, zwłaszcza ziaren o dobrej, przekąskowej jakości.
Jak korzystać z Pataxte w domu
- Na surowo lub lekko podprażone – chrupiąca przekąska.
- Do musli, granoli, smoothie – wnosi białko, błonnik i orzechową nutę.
- Do ciepłych napojów – blenduj z ciepłą wodą lub mlekiem roślinnym; jeśli chcesz pianę, miksuj dłużej.
- Z kukurydzą (atole) – inspirowane Mezoameryką połączenie napoju z ziarnem. Atlas Obscura
Nasze Pataxte w Gracias Cacao
- Jakość i autentyczność: wybieramy partie o naturalnym, nieregularnym wyglądzie ziaren (te „mózgowe” pęknięcia to ich znak rozpoznawczy).
- Delikatna obróbka: tak, by zachować smak i wartości odżywcze.
- Porcje „na spróbowanie”: 30 g – idealne, by poznać smak i energię białego kakao.
Dlaczego warto kupić u nas?
Bo łączymy szacunek do tradycji Majów z realnym „rzemiosłem kakao” tu i teraz: sprawdzamy źródła, dbamy o świeżość i przejrzystość łańcucha dostaw, a do każdej paczki dokładamy prosty przewodnik użycia. Zamawiając u nas, wspierasz małych producentów i dostajesz produkt, który naprawdę coś opowiada i dobrze smakuje.
Zapraszamy DO ZAKUPÓW
Źródła i lektury
- Taksonomia, występowanie, zbiory i pianka z T. bicolor: Wikipedia (na bazie FAO i literatury naukowej). Wikipedia
- Chocolate-atole i rola fermentowanego pataxte w pianie: High-End Chocolate & Cacao / HCPCacao; Atlas Obscura. HEIRLOOM CACAO PRESERVATION FUND
- Zawartość teobrominy/kofeiny i różnice działania: EFSA (na podstawie Sotelo & Alvarez 1991); badania nad teobrominą i kofeiną. EFSA Journal PMC PubMed